Wat betekenen ‘gua’ en ‘sha’?

Wat is sha bij Gua Sha? De betekenis volgens TCM en de medische verklaring

Wie een intensievere Gua Sha-behandeling voor het lichaam ondergaat, kan na de behandeling rode, paarsrode of soms donkerpaarse puntjes en vlekken op de huid zien. Deze huidreactie wordt sha genoemd.

Sha is een bekende reactie binnen de traditionele Gua Sha-behandeling, maar er bestaan veel misverstanden over. Zo wordt regelmatig gezegd dat de verkleuring laat zien dat er afvalstoffen uit het lichaam komen of dat een donkerdere kleur automatisch wijst op een ongezond orgaan. Dat is te eenvoudig gesteld.

Wat betekent sha werkelijk? Waarom ontstaat het? Hoe wordt het binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde geïnterpreteerd en wat is de biomedische verklaring?

Wat betekent Gua Sha?

Gua Sha wordt in het Chinees geschreven als 刮痧.

Het woord gua wordt meestal vertaald als schrapen, strijken of wrijven met druk. Het gaat daarbij niet om willekeurig heen en weer schrapen, maar om gecontroleerde, meestal eenrichtingsgerichte strijkbewegingen over de huid.

Het woord sha verwijst binnen de moderne Gua Sha-praktijk naar de kenmerkende rode tot paarsrode huidreactie die na herhaalde strijkbewegingen met druk kan ontstaan.

Bij een lichaamsbehandeling wordt meestal massageolie of speciale Gua Sha-olie gebruikt. Hierdoor kan de schraper soepel over de huid bewegen zonder de huid open te halen.

Wat is sha vanuit medisch perspectief?

Door herhaalde strijkbewegingen met druk worden de huid en het onderliggende oppervlakkige weefsel mechanisch belast. Daarbij kunnen zeer kleine hoeveelheden bloed vanuit oppervlakkige haarvaatjes in het omliggende weefsel terechtkomen.

De kleine rode of paarse puntjes worden medisch meestal omschreven als petechiën. Wanneer de verkleuringen groter worden en meer in elkaar overlopen, kan sprake zijn van ecchymose: een oppervlakkige bloeduitstorting.

Een kleine pilotstudie bij elf gezonde proefpersonen liet na Gua Sha een duidelijke tijdelijke toename van de oppervlakkige microcirculatie in het behandelde gebied zien. De sterkste toename werd direct na de behandeling gemeten. Omdat het een kleine pilotstudie betreft, mag hieruit niet worden geconcludeerd dat hiermee alle vermeende effecten van Gua Sha zijn bewezen. Het onderzoek ondersteunt wel dat Gua Sha een meetbare lokale reactie in de huid en oppervlakkige circulatie veroorzaakt. Bekijk het onderzoek naar Gua Sha en microcirculatie.

De huid hoort tijdens een Gua Sha-behandeling intact te blijven. Het doel is dus niet om de huid kapot te schrapen.

Sha is geen afvalstof

De zichtbare rode of paarse kleur bestaat niet uit afvalstoffen die via de huid naar buiten komen. De huidreactie ontstaat doordat een kleine hoeveelheid bloed vanuit oppervlakkige haarvaatjes in het omliggende weefsel terechtkomt.

Ook betekent een donkerdere kleur niet automatisch dat een lichaamsdeel ongezonder is of meer afvalstoffen bevat. Een donkere kleur kan wel wijzen op een verminderde hoeveel zuurstof in het bloed op die lokale plek.

De intensiteit van sha wordt onder andere beïnvloed door:

• de gebruikte druk;
• het aantal herhalingen;
• de hoek waarin de schraper wordt vastgehouden;
• de vorm en dikte van de toolrand;
• de huiddikte;
• de lokale doorbloeding;
• de kwetsbaarheid van de haarvaatjes;
• leeftijd;
• hydratatie en conditie van de huid;
• medicatie, waaronder antistollingsmiddelen;
• bestaande aandoeningen;
• hoe vaak hetzelfde gebied eerder is behandeld.

Iemand kan daarom bij relatief weinig druk al duidelijke sha ontwikkelen, terwijl bij een ander na een stevigere behandeling nauwelijks iets zichtbaar wordt.

Sha is om die reden geen betrouwbare zelfstandige medische diagnostische test.

Wat betekent sha binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde?

Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt het lichaam beschreven aan de hand van onderling samenhangende begrippen zoals Qi, Xue, Jing Luo, Yin en Yang en de functionele orgaansystemen.

• Qi wordt vaak vertaald als levensenergie of functionele activiteit.
• Xue betekent bloed, maar omvat binnen de TCM meer dan alleen het bloed zoals dat biomedisch wordt beschreven.
• Jing Luo zijn de meridianen en verbindende netwerken waarlangs Qi en Xue volgens de TCM circuleren.
• Qi-stagnatie beschrijft een onvoldoende vrije beweging van Qi.
• Bloedstase of Xue Yu beschrijft een patroon waarbij Xue volgens de TCM onvoldoende vrij beweegt.

Binnen dit traditionele verklaringsmodel ontstaat pijn vaak wanneer Qi en Xue niet vrij door het lichaam kunnen bewegen. Een bekende TCM-gedachte is dat stagnatie pijn kan geven en dat vrijere beweging juist kan bijdragen aan vermindering van pijn en spanning.

Gua Sha wordt daarom traditioneel toegepast om:

• Qi te reguleren en in beweging te brengen;
• Xue te bewegen;
• stagnatie te verminderen;
• de meridianen toegankelijker te maken;
• de oppervlakkige lichaamslaag te stimuleren;
• spanning en blokkades in het behandelde gebied te verminderen;
• afhankelijk van het individuele patroon Wind, Koude, Hitte of Damp te verdrijven.

Deze beschrijvingen behoren tot het traditionele TCM-model. Ze zijn niet hetzelfde als biomedische diagnoses of bewezen anatomische mechanismen.

Wat wordt binnen TCM bedoeld met Wind, Koude, Hitte en Damp?

TCM-begrippen kunnen verwarrend zijn wanneer ze letterlijk worden geïnterpreteerd.

Wind betekent binnen de TCM bijvoorbeeld niet simpelweg dat iemand buiten in de wind heeft gestaan. Het is een patroonbegrip dat onder andere wordt gebruikt bij klachten die plotseling ontstaan, zich verplaatsen of snel veranderen.

Koude kan binnen een TCM-patroon samenhangen met samentrekking, stijfheid en klachten die door warmte verminderen.

Hitte kan worden gekoppeld aan roodheid, warmte, onrust of een versnelde activiteit.

Damp wordt vaak gebruikt bij een zwaar, plakkerig of gezwollen gevoel.

Ook Bloedstase is niet hetzelfde als een bloedstolsel of trombose. Het is een traditioneel patroon dat onder andere kan worden overwogen bij vaste, stekende of langdurige pijn.

Een TCM-behandelaar beoordeelt deze begrippen altijd in samenhang met andere informatie uit de intake.

Hoe wordt sha binnen TCM geïnterpreteerd?

Binnen sommige Gua Sha- en TCM-tradities worden de plaats, snelheid, dichtheid en kleur van sha meegenomen in de beoordeling van de behandeling.

Zo kan helderrode sha traditioneel in verband worden gebracht met een actiever of warmer patroon. Een donkerrode of paarse reactie kan binnen het TCM-model worden geassocieerd met stagnatie van Xue. Een geringe huidreactie kan soms worden geïnterpreteerd in relatie tot Koude, een tekortpatroon of een lage belastbaarheid.

Dit zijn echter geen vaste kleurcodes.

Een professionele TCM-beoordeling wordt niet uitsluitend gebaseerd op de kleur van sha. Ook de volgende factoren kunnen worden meegenomen:

• de aard en locatie van de klacht;
• het moment waarop de klacht is ontstaan;
• wat de klacht verbetert of verergert;
• warmte- of koudegevoeligheid;
• energie en herstelvermogen;
• slaap;
• spijsvertering;
• emoties en stress;
• tongbeeld;
• polsbeeld;
• huidconditie;
• reactie op aanraking;
• constitutionele kenmerken.

Dezelfde paarse verkleuring kan bij twee mensen daarom binnen TCM verschillend worden geïnterpreteerd. Sha is een observatie binnen het totale patroon en geen op zichzelf staande diagnose.

De oppervlakkige lichaamslaag binnen TCM

Gua Sha wordt voornamelijk aan het lichaamsoppervlak uitgevoerd. Binnen de TCM wordt de huid gezien als onderdeel van de oppervlakkige bescherming van het lichaam. Deze buitenste laag wordt vaak aangeduid met het begrip Biao.

Door de huid en de oppervlakkige meridiaanbanen te stimuleren, probeert een TCM-behandelaar volgens het traditionele model de circulatie van Qi en Xue te beïnvloeden en spanning in de oppervlakkige lagen los te maken.

Bij acute klachten die binnen TCM als een oppervlakkig Wind- of Koudepatroon worden beschouwd, wordt Gua Sha traditioneel vaak toegepast rond de nek, bovenrug en schouders. Bij langdurige spier- en bewegingsklachten kan de behandeling juist worden gericht op gebieden met lokale spanning of stagnatie.

Dit betekent niet dat een ziekteverwekker of afvalstof letterlijk via de geopende huid naar buiten komt. De huid blijft gesloten.

Hoe hoort normale sha eruit te zien?

Een verwachte huidreactie bestaat uit vlakke rode, donkerrode of paarsrode puntjes of vlekjes in het behandelde gebied.

Bij normale sha:

• blijft de huid intact;
• zijn er geen open wondjes;
• ontstaan er geen blaren;
• is er geen pus of wondvocht;
• neemt de verkleuring geleidelijk af;
• kan het gebied tijdelijk wat gevoelig of warm aanvoelen;
• breidt de roodheid zich niet steeds verder buiten het behandelde gebied uit.

De exacte hersteltijd verschilt per persoon en per behandeling. Geef dezelfde zone voldoende tijd om te herstellen voordat je deze opnieuw intensief behandelt.

Welke huidreacties horen niet bij een normale behandeling?

De volgende reacties zijn geen behandeldoel:

• blaren;
• schaafwonden of kapotte huid;
• hevige zwelling;
• toenemende warmte en kloppende pijn;
• pus of wondvocht;
• een zich uitbreidende pijnlijke roodheid;
• gevoelloosheid;
• zeer grote of harde bloeduitstortingen;
• bloedingen die niet stoppen;
• algemene ziekteverschijnselen na de behandeling.

Extreem grote bloeduitstortingen kunnen wijzen op een te sterke behandeling, een kwetsbare huid, vaatproblemen, medicijngebruik of een andere risicofactor.

Neem bij een onverwachte, hevige of aanhoudende reactie contact op met een arts.

Moet iedere Gua Sha-behandeling sha veroorzaken?

Nee. Niet iedere Gua Sha-behandeling hoeft zichtbare sha te geven.

De naam Gua Sha betekent niet dat iedere behandeling zo intensief moet zijn dat er rode of paarse verkleuringen ontstaan. De gebruikte druk en techniek worden afgestemd op het doel van de behandeling en op de persoon die wordt behandeld.

Bij de volgende behandelingen kan weinig tot geen sha ontstaan:

• een zachte ontspanningsbehandeling;
• een eerste behandeling;
• een behandeling van een kwetsbare of dunne huid;
• een behandeling bij ouderen;
• een zelfbehandeling;
• een behandeling van gevoelige gebieden;
• een korte oppervlakkige behandeling;
• cosmetische gezichts-Gua-Sha.

Het doel van de behandeling is leidend, niet de donkerste mogelijke verkleuring.

Een professionele behandelaar doseert op basis van de intake, huidconditie, reactie van het weefsel, het comfort van de cliënt en het behandeldoel. Meer druk en meer sha betekenen niet automatisch een beter resultaat.

Hoort bij gezichts-Gua-Sha ook sha te ontstaan?

Bij cosmetische of ontspannende gezichts-Gua-Sha is het normaal gesproken niet de bedoeling om duidelijke petechiën of blauwe plekken te veroorzaken.

De huid van het gezicht is gevoeliger en plaatselijk dunner dan de huid op veel delen van het lichaam. Daarom worden bij het gezicht doorgaans een lage werkhoek, weinig druk en langzame gecontroleerde bewegingen gebruikt.

Een lichte tijdelijke roze verkleuring door aanraking en een toegenomen lokale doorbloeding kan voorkomen. Duidelijke rode puntbloedinkjes, donkere verkleuringen of blauwe plekken zijn bij een zachte gezichtsbehandeling meestal een teken dat te veel druk is gebruikt of dat de huid extra kwetsbaar is.

Rond de ogen is nog meer voorzichtigheid nodig. Behandel nooit rechtstreeks over de oogbol en gebruik geen stevige druk op het dunne weefsel van de oogleden.

Doet sha pijn?

Een Gua Sha-behandeling mag intens aanvoelen, maar hoort niet scherp, brandend of ondraaglijk pijnlijk te zijn.

Mogelijke sensaties tijdens en na de behandeling zijn:

• warmte;
• een trekkend gevoel;
• druk;
• tijdelijke gevoeligheid;
• een zwaar of juist losser gevoel;
• lichte napijn, vergelijkbaar met spierpijn.

Scherpe pijn, branderigheid, tintelingen, gevoelloosheid of een plotselinge sterke toename van pijn zijn signalen om de behandeling direct aan te passen of te stoppen.

Goede Gua Sha is geen kwestie van zo hard mogelijk schrapen. De schraper, druk, werkhoek, snelheid en het aantal herhalingen moeten passen bij de persoon en het behandelde weefsel.

Kan de kleur van sha worden gebruikt om organen te diagnosticeren?

Nee. Op sociale media circuleren afbeeldingen waarop iedere kleur of plaats van sha direct aan een specifiek orgaan of een bepaalde aandoening wordt gekoppeld. Dergelijke schema’s zijn te stellig.

Binnen TCM kunnen meridianen, zones en huidreacties worden meegenomen in een bredere patroondifferentiatie. Dat betekent echter niet dat een donkere plek op de rug bewijst dat een bepaald orgaan ziek is.

Een TCM-orgaanfunctie is bovendien niet volledig hetzelfde als het anatomische orgaan met dezelfde naam. Het TCM-systeem Lever omvat bijvoorbeeld traditionele functionele relaties die breder zijn dan alleen het fysieke leverorgaan.

Sha kan daarom nooit worden gebruikt om zonder aanvullend medisch onderzoek een ziekte of orgaanaandoening vast te stellen.

Waarom verschilt sha per behandeling?

De huid kan bij opeenvolgende behandelingen anders reageren. Dat hoeft niet te betekenen dat een klacht is verergerd of verbeterd.

Verschillen kunnen ontstaan door:

• verandering in druk of techniek;
• gebruik van een andere schraper;
• een rondere of juist smallere toolrand;
• meer of minder massageolie;
• temperatuur van de huid;
• lichamelijke belasting voorafgaand aan de behandeling;
• herstel sinds de vorige behandeling;
• slaap en stress;
• hydratatie;
• hormonale veranderingen;
• medicijngebruik;
• behandeling van een andere locatie.

Wil je behandelingen met elkaar vergelijken, kijk dan niet alleen naar de kleur van sha. Let ook op pijn, bewegingsvrijheid, spanning, comfort, functioneren en het herstel in de dagen na de behandeling.

Wanneer is extra voorzichtigheid nodig?

Extra voorzichtigheid of medisch overleg kan nodig zijn bij onder andere:

• gebruik van bloedverdunners;
• een stollingsstoornis;
• zeer kwetsbare of dunne huid;
• langdurig gebruik van corticosteroïden;
• diabetes met verminderde gevoeligheid of wondgenezing;
• actieve huidinfecties;
• koorts of acute ziekte;
• spataderen of vaatproblemen in het behandelgebied;
• recent uitgevoerde operaties of cosmetische ingrepen;
• onverklaarde blauwe plekken;
• zwangerschap, afhankelijk van het behandelgebied en de techniek.

Deze lijst is niet volledig. Controleer daarom vóór iedere behandeling de volledige contra-indicaties en bespreek medicijngebruik en medische aandoeningen met de behandelaar.

De belangrijkste conclusie

Sha is een tijdelijke huidreactie die na herhaalde Gua Sha-strijkbewegingen met druk kan ontstaan. Biomedisch gaat het om oppervlakkige bloedextravasatie die zichtbaar wordt als petechiën of ecchymose.

Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde kan sha worden bekeken in relatie tot de circulatie van Qi en Xue, de meridianen en patronen zoals Qi-stagnatie of Bloedstase. Die traditionele interpretatie vormt een ander verklaringsmodel dan de biomedische uitleg.

Sha is:

• geen afvalstof die via de huid naar buiten komt;
• geen zelfstandig bewijs voor een blokkade of orgaanaandoening;
• geen betrouwbare diagnose op basis van kleur;
• niet bij iedere behandeling noodzakelijk;
• nooit belangrijker dan veiligheid, comfort en het behandeldoel.

Een goede Gua Sha-behandeling wordt niet beoordeeld op hoe donker de huid wordt, maar op zorgvuldige dosering, passend gebruik van de tool en het verloop van de klacht.

Lees voor hersteladviezen sha, nazorg en behandelfrequentie, controleer vóór gebruik de veiligheid en contra-indicaties van Gua Sha of ga terug naar de complete gids over Gua Sha voor het lichaam.

Disclaimer: deze informatie is bedoeld voor algemene educatieve doeleinden en vervangt geen medisch onderzoek, diagnose of behandeling. Raadpleeg bij onverklaarde huidreacties, bloedingen, ernstige pijn of andere gezondheidsklachten een arts.

Yvet

Yvet

Yvet is masseuse en medeoprichter van Massage Fabriek. Je kan hier meer lezen.